Kontrola pieca w sezonie 2026/2027 — co sprawdza straż miejska?
Poradnik · 18 listopada 2026 · Czas czytania: 5 min
Sezon grzewczy 2026/2027 to pierwsza zima po kilku ważnych terminach. Od 1 stycznia 2026 r. na Śląsku i Podkarpaciu zakazane są już wszystkie kotły pozaklasowe, od 1 lipca w Świętokrzyskiem wolno używać tylko kotłów z ekoprojektem, a od 1 września w Pomorskiem zakazane są kotły klasy 3 i 4. Za kilka tygodni, 1 stycznia 2027 r., kończy się czas dla kotłów klasy 3 i 4 w Małopolsce i Lubelskiem, a w Lubuskiem każdy kocioł musi mieć co najmniej klasę 5.
Gminy kontrolują coraz więcej domów — po zgłoszeniach sąsiadów, w ramach akcji straży miejskiej, a w części miast z pomocą dronów badających dym. Oto, kto może wejść do Twojej kotłowni, co sprawdzi i jak sprawić, żeby kontrola trwała kwadrans zamiast kończyć się mandatem.
Kto prowadzi kontrolę
Przestrzeganie uchwały antysmogowej kontroluje wójt, burmistrz lub prezydent miasta — w praktyce przez strażników miejskich lub gminnych albo upoważnionych pracowników urzędu. Kontrole prowadzą też policja i Inspekcja Ochrony Środowiska. Podstawą jest art. 379 ustawy Prawo ochrony środowiska.
- Kontrolujący musi okazać legitymację służbową i imienne upoważnienie do kontroli.
- W budynku mieszkalnym kontrola odbywa się w godzinach od 6:00 do 22:00.
- Kontrolujący może wejść na teren nieruchomości i do kotłowni, żądać wyjaśnień i dokumentów oraz pobrać próbkę popiołu — zwykle przy podejrzeniu spalania odpadów.
- Mandat wystawi strażnik albo policjant. Urzędnik bez uprawnień strażnika mandatu nie nałoży — kieruje wniosek o ukaranie do sądu.
Uwaga — odmowa wpuszczenia to zły pomysł. Udaremnianie lub utrudnianie kontroli w zakresie ochrony środowiska jest przestępstwem z art. 225 § 1 Kodeksu karnego, zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3. To nieporównanie poważniejsza sprawa niż mandat za stary kocioł.
Skąd kontrolerzy wiedzą, gdzie przyjść
- Zgłoszenia sąsiadów — gęsty, ciemny albo gryzący dym to sygnał numer jeden.
- Dane z CEEB — gmina widzi, jakie źródło ciepła zadeklarowano pod danym adresem, i może porównać to z terminem z uchwały.
- Drony z czujnikami — w części miast i gmin dron pobiera próbkę dymu nad kominem i bada jego skład. Wynik służy zwykle do wytypowania domu do kontroli na miejscu.
- Sieci czujników jakości powietrza — wskazują ulice i osiedla, na których warto zacząć.
Co dokładnie sprawdza kontroler
| Co | Podstawa | Jak się przygotować |
|---|---|---|
| Rodzaj i klasa urządzenia | uchwała antysmogowa województwa | czytelna tabliczka znamionowa, instrukcja i dokument potwierdzający klasę lub ekoprojekt; kocioł bez tabliczki traktuje się jak pozaklasowy |
| Czym palisz | uchwała antysmogowa (miał, mokre drewno, muły i flotokoncentraty), ustawa o odpadach | opał w składzie zgodny z uchwałą, brak odpadów przy kotle, miernik wilgotności drewna |
| Świadectwo jakości paliwa | ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw | faktura i świadectwo jakości za bieżący sezon — sprzedawca musi je wydać |
| Popiół i palenisko | ustawa o odpadach | w popiele nie może być resztek tworzyw, płyt, okuć; kontroler może pobrać próbkę do badania |
| Przegląd przewodów kominowych | art. 62 Prawa budowlanego | aktualny e-protokół w CEEB; czyszczenie przewodów dymowych co 3 miesiące |
| Deklaracja w CEEB | ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o CEEB | potwierdzenie złożenia; po wymianie kotła — nowa deklaracja w 14 dni |
| Zakazy lokalne | uchwała dla miasta lub województwa | Kraków — zakaz paliw stałych; Warszawa — zakaz węgla; Świętokrzyskie — pismo operatora sieci o braku możliwości przyłączenia |
Przy kozie i piecu kaflowym kontroler pyta zamiast o klasę o ekoprojekt (rozporządzenie UE 2015/1185), a tam, gdzie uchwała to dopuszcza — o sprawność co najmniej 80% lub dokumentację urządzenia redukującego emisję pyłu.
Kary
- mandat do 500 zł za naruszenie uchwały antysmogowej (art. 334 Prawa ochrony środowiska),
- grzywna do 5 000 zł, jeśli sprawa trafi do sądu, np. po odmowie przyjęcia mandatu,
- spalanie odpadów — osobne wykroczenie, areszt albo grzywna do 5 000 zł,
- brak deklaracji CEEB — grzywna do 5 000 zł.
Mandat nie legalizuje kotła — po kontroli nadal trzeba go wymienić, a kolejna wizyta może skończyć się następnym mandatem. Pełna tabela: kary za stary piec i kocioł.
Twoje prawa podczas kontroli
- Poproś o upoważnienie i zapisz dane kontrolującego oraz numer sprawy.
- Masz prawo być obecny przy wszystkich czynnościach, także przy pobieraniu próbki popiołu.
- Możesz zgłosić uwagi do protokołu przed podpisaniem albo odmówić podpisu — to także się odnotowuje.
- Możesz odmówić przyjęcia mandatu; wtedy sprawę rozstrzyga sąd, a Ty przedstawiasz dowody.
Lista dokumentów przed zimą
- zdjęcie tabliczki znamionowej kotła, kozy lub pieca kaflowego w telefonie,
- instrukcja (DTR) i dokument potwierdzający klasę według PN-EN 303-5:2012 albo ekoprojekt,
- przy kozie lub piecu kaflowym — dokumenty ekoprojektu, sprawności lub filtra,
- aktualny e-protokół kominiarski w CEEB (o przeglądach, o czyszczeniu),
- potwierdzenie deklaracji CEEB — aktualne także po wymianie kotła lub montażu kozy,
- faktura i świadectwo jakości paliwa za bieżący i poprzedni sezon,
- drewno sezonowane i zadaszone, o wilgotności poniżej 20%,
- żadnych odpadów, płyt i drewna lakierowanego przy kotle,
- sprawny czujnik czadu w kotłowni — nie zawsze obowiązkowy, ale zawsze warto.
Z takim kompletem kontrola sprowadza się do obejrzenia kotła i spisania danych. Bez niego zwykle kończy się wezwaniem do uzupełnienia dokumentów — albo mandatem od razu, jeśli w palenisku są resztki odpadów. Brakuje dokumentów kotła? Zobacz, jak je odtworzyć.
Najczęstsze powody mandatów
- Kocioł po terminie z uchwały — najczęściej pozaklasowy albo klasy 3–4 tam, gdzie termin już minął.
- Spalanie odpadów — płyty wiórowe, meble, opakowania, drewno lakierowane. Potwierdza to oględziny paleniska i badanie popiołu.
- Zakazane paliwo — miał, muły, mokre drewno, a w Warszawie węgiel.
- Brak dokumentów — kocioł bywa zgodny z przepisami, ale właściciel nie potrafi tego wykazać.
- Brak lub nieaktualna deklaracja CEEB po wymianie źródła ciepła.
Przeczytaj też
- Jak sprawdzić klasę kotła i czy piec jest legalny
- Kary za stary piec i kocioł — pełne zestawienie
- Spalanie śmieci w piecu — jakie kary grożą
- Sąsiad dymi z komina — gdzie zgłosić i co dalej
Artykuł informacyjny. Stan prawny: listopad 2026. Nie stanowi porady prawnej. Źródła: ustawa Prawo ochrony środowiska (art. 334, 379); Kodeks karny (art. 225 § 1); ustawa o odpadach (art. 191); Prawo budowlane (art. 62); ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw; ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków; GUNB — CEEB; uchwały antysmogowe sejmików województw.